Informacja o wymaganiach dotyczących podjęcia wykonywania zawodu pielęgniarek i położnych na obszarze Rzeczypospolitej i w państwach członkowskich UE
Informacja o wymaganiach dotyczących podjęcia wykonywania zawodu pielęgniarek i położnych na obszarze Rzeczypospolitej i w państwach członkowskich UE
Biorąc pod uwagę, że Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 9 ustala, że Rzeczypospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego, a w art., 91 ust. 2 i 3 ustalono, że w wypadku ratyfikowania tych umów zasadą jest pierwszeństwo tych umów przed prawem krajowym o ile nastąpiłaby kolizja z ustawami krajowymi - to z chwilą przystąpienia Polski do UE i ratyfikowania akcesu wszystkie dyrektywy unijne odnoszące się do wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej w UE oraz Polsce są wykładnikami norm w całej wspólnocie. Warunki podejmowania wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej w zależności od obywatelstwa i miejsca praktyki można przedstawić w czterech grupach.
I. Podjęcie wykonywania zawodu przez obywateli polskich na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej.
Do tej grupy stosuje się przepisy art. 7 ust. l - 3 - ustawy o zawodach w odniesieniu do uzyskiwania kwalifikacji oraz art. 8c dot. uznawania dyplomów szkół wyższych, które muszą posiadać akredytację Krajowej Rady Akredytacyjnej Szkolnictwa Medycznego. Szkoły które nie posiadają akredytacji i przed 1.01.2001/2 rozpoczęły kształcenie, a dyplomy miały być uzyskane w dotychczasowym trybie po wejściu w życie wymogów o akredytacji winny uzyskać do Ministra Zdrowia stosowną decyzję zaopiniowana przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu o zasadach i warunkach przeprowadzenia egzaminów dyplomowych. Natomiast zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. nowelizującej ustawę o zawodach pielęgniarki i położnej (Dz. U. nr 92 poz. 885) szkoły wyższe, które przed dniem wejścia w życie tej nowelizacji rozpoczęły kształcenie w zawodzie pielęgniarki i położnej mają obowiązek dostosować programy do warunków określonych w art. 11 nowelizacji w terminie do dnia 31 grudnia 2004 r. Szkoły wyższe nie posiadające akredytacji nie mogą prowadzić rekrutacji na kierunku pielęgniarstwo/położnictwo, a dyplomy tych szkół nie stanowią dokumentu potwierdzającego posiadanie kwalifikacji zawodowych.
Art. 9 ust. l ustawy o zawodach stanowi, że pielęgniarki i położne po ukończeniu szkoły pomaturalnej mają obowiązek odbyć staż 12 miesięczny. Absolwenci szkół wyższych nie są zobowiązani do odbywania stażu (art. 9 ust. l ustawy o zawodach). Szczegółowe wymogi dot. uzyskania prawa wykonywania zawodu przez obywateli polskich określa art. 11 ust. 2 ustawy o zawodach:
Art. 11.1. Zawód pielęgniarki, położnej może wykonywać osoba posiadająca prawo wykonywania zawodu stwierdzone przez okręgową radę pielęgniarek i położnych.
2. Prawo wykonywania zawodu pielęgniarki lub odpowiednio zawodu położnej uzyskuje osoba, która:
- posiada obywatelstwo polskie,
- posiada dyplom ukończenia polskiej szkoły pielęgniarskiej lub odpowiednio polskiej szkoły położnych bądź uzyskany w innym państwie dyplom uznany w Rzeczypospolitej Polskiej za równorzędny, zgodnie z odrębnymi przepisami,
- odbyła wymagany staż podyplomowy,
- posiada pełną zdolność do czynności prawnych,
- posiada stan zdrowia pozwalający na wykonywanie zawodu.
3. Okręgowa rada pielęgniarek i położnych przyznaje ograniczone prawo wykonywania zawodu w celu odbycia stażu osobie, która zamierza wykonywać zawód pielęgniarki lub położnej na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej i spełnia warunki określone w ust. 2 pkt l, 2, 4 i 5.
II. Podjecie wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej w Rzeczpospolitej Polskiej przez obywateli państw UE.
Do podjęcia wykonywania zawodu przez pielęgniarki i położne państw UE stosuje się art. l la, art. 11, art. 11 c, art. l Id, art. Ile, które odpowiadają dyrektywom UE wymienionym w art. l ustawy z dnia 30.04.2004 r. nowelizującej ustawę o zawodach ogłoszonej w Dz. U. nr 92 poz. 885.
Pielęgniarka i położna z państwa UE, która posiada tytuł wskazany w załączniku nr l i nr 2 do obwieszczenia Ministra Zdrowia z dnia 30.04.2004 r. w sprawie wykazu dyplomów świadectw i innych dokumentów potwierdzających posiadanie formalnych kwalifikacji (Monitor Polski nr 21 poz. 379) potwierdzający formalne kwalifikacje w zakresie pielęgniarstwa i położnictwa posiada pełną zdolność do czynności prawnych i stan zdrowia pozwalający na wykonywanie zawodu dodatkowo musi przedstawić zaświadczenie, że nie została pozbawiona w całości lub części prawa wykonywania zawodu w swoim kraju i że nie toczy się w tych sprawach wobec niej żadne postępowanie oraz przedłożyć oświadczenie, że włada językiem polskim w wymaganym zakresie. Zakres i warunki określa rozp. MZ z dnia 30.04.2004 r. (Dz. U nr 104 poz. 1102).
Do wykonywania zawodu pielęgniarki ma zastosowanie dyrektywa 77/452/EWG, która w art. 2 określą, że każde państwo uznaje dyplomy, świadectwa i inne dokumenty potwierdzające posiadane kwalifikacje wydane przez inne państwo członkowskie. Dyrektywa 2001/19/WE Parlamentu.
Europejskiego i Rady z dnia 14.05.2001 r. Sekcja 2. l pt. pielęgniarki opieki ogólnej - zmiany do dyrektyw sektorowych w art. 18b - wskazuje, że każde państwo członkowskie uzna za wystarczające dyplomy, świadectwa i inne dokumenty potwierdzające posiadane kwalifikacje w dziedzinie objętej dyrektywą, nie odpowiadające nazwom wymienionym w dyrektywie - jeżeli osoby je posiadające otrzymają zaświadczenie stwierdzające, że te dyplomy, świadectwa i inne dokumenty zostały im przyznane po ukończeniu kształcenia i szkolenia spełniającego przepisy odnośnej dyrektywy.
Ustawa o zawodach pielęgniarki i położnej znowelizowana ustawą z dnia 30.04.2004 r. w art. 7 ust 4 ustala wymiar semestrów i godzin kształcenia w zawodach pielęgniarki i położnej tak aby odpowiadały dyrektywom.
Art. 19c sekcji 2.4 powyższej dyrektywy dot. położnych stanowi tak samo o uznawaniu ich kwalifikacji przez państwa członkowskie.
Art. lla i art. 11 b ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej po nowelizacji wskazuje komu przysługuje prawo wykonywania zawodu na obszarze Polski.
Każde państwo UE, a właściwie organy decydujące o przyznaniu prawa wykonywania zawodu mają prawo weryfikować wszelkie informacje a nawet dyplomy jeżeli wzbudzają one uzasadnione wątpliwości i miałoby to wpływ na wykonywanie zawodu pielęgniarki i położnej.
Położna — posiadająca tytuł wymieniony w załącznik nr 2 do wyżej wskazanego obwieszczenia MZ musi spełniać warunki ustalone w dyrektywach i warunki określone w art. 11 b pkt 2 lit a-c. Art. 11 c określa nadto daty, przed którymi rozpoczęcie kształcenia w zawodach pielęgniarki i położnej jest uznawane za uzyskanie dyplomów równoważnych.
Czasowe wykonywanie zawodu pielęgniarki i położnej reguluje art. 11d wskazujący na obowiązek zawiadomienia okręgowej rady o terminie i miejscu wykonywania zawodu, ale nie jest w tym przypadku wymagane wydanie prawa wykonywania zawody przez tę radę.
Art. 14 ustawy o zawodach wskazuje, że pielęgniarka i położna o odpowiednich kwalifikacjach posiadająca prawo wykonywania zawodu w państwie UE może brać udział w naradzie pielęgniarskiej oraz udzielać świadczeń, które wynikają z narady - jeśli została zaproszona przez szpital lub instytut naukowo-badawczy, NRPiP lub okręgową radę.
III. Podjęcie wykonywania zawodu przez obywateli państw nie będących członkami UE.
Sprawę wydania prawa wykonywania zawodu pielęgniarce i położnej z państw nie będących członkami UE reguluje art. 13 ustawy o zawodach.
Wniosek o wydanie prawa wykonywania zawodu może składać osoba posiadająca zezwolenie na pobyt stały w Polsce, włada językiem polskim zgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu MZ z dnia 30.04.2004 r., przedstawi zaświadczenie właściwego organu państwa z którego pochodzi, że wykonywała zawód pielęgniarki i położnej na podstawie przepisów obowiązujących w tym państwie, przedstawi zaświadczenie, że nie została pozbawiona prawa wykonywania zawodu i że nie toczy się w tym zakresie żadne postępowanie, oraz spełnia warunki określone w art. 11, ust 2, pkt 2, 4, 5 tj. posiada dyplom szkoły pielęgniarskiej polskiej lub szkoły w kraju pochodzenia, uznany za równoważny wg prawa polskiego, ma pełną zdolność do czynności prawnych i ma odpowiedni stan zdrowia. Sprawę stażu ocenia się wg zasady - jeżeli posiada tylko dyplom ukończenia właściwej szkoły i nie odbywała stażu w kraju pochodzenia /z braku czasu lub braku takich wymogów/ musi odbyć staż w polskiej placówce zoz na warunkach określonych rozporządzeniem MZ. Okręgowa rada pielęgniarek i położnych wyda jej wtedy ograniczone prawo wykonywania zawodu. Jeżeli pielęgniarka i położna w swoim kraju wykonywała zawód i posiada dyplom szkoły uznanej przez prawo polskie - orpip wydaje stałe prawo wykonywania zawodu.
IV. Pielęgniarki i położne Polki zamierzające podjąć wykonywanie zawodu w Państwach UE.
Ustawa o zawodach pielęgniarki i położnej nie reguluje warunków wykonywania zawodu na obszarze UE. Mają tu zastosowanie dyrektywy wymienione w rozdziale II. Pielęgniarka i położna posiadająca prawo wykonywania zawodu w Polsce winna dodatkowo uzyskać od orpip zaświadczenie, że wykonywała zawód zgodnie z prawem przez co najmniej 3 lata w okresie 5 lat poprzedzających wydanie zaświadczenia /art. 4 rozdziału m dyrektywy 77/452/EWG/ dot. pielęgniarki opieki ogólnej a w odniesieniu do położnych wg dyrektywy 80/154/EDWG. Art. 2 rozdziału tej dyrektywy ustala zasadę uznawania dyplomu położnych pod warunkiem ukończenia kształcenia, a w sytuacji gdy dyplomy, świadectwa i inne dokumenty nie spełniają wymogów określonych w art. l dyrektywy - każde państwo UE uznaje potwierdzenie kwalifikacji położnej wydane przez państwo w którym położna wykonywała zawód - na podstawie zaświadczenia /w tym wypadku wydanego też przez orpip/ - przez 3 lata w kolejnych 5 latach poprzedzających wydanie zaświadczenia wykonywała zawód położnej na podstawie przepisów obowiązujących w Polsce.
Dyrektyw wyszczególnione w odnośniku nr l do ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej, włączone zostały do niej na podstawie ustawy z dnia 20.04.2004 r. o zmianie ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 92 poz. 885) Polskie pielęgniarki i położne muszą więc spełniać wymogi dot. kształcenia określone w art. l la i l Ib ustawy o zawodach. Oświadczenie dot. władanie językiem wymaganym w państwie UE składa się według wymogów dyrektyw UE chociaż istniej możliwość żądania od obywateli nowych członków UE wykazania się znajomością języka zgodnie z przepisami wewnętrznymi danego państwa - co jest sprzeczne z dyrektywami UE ale nie można wykluczyć takich incydentów. Biorąc pod uwagę różnice w systemie kształcenia RP i Państwach UE - poza pielęgniarkami posiadającymi wyższe studia magisterskie Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Łódzkiego wymienionych w Traktacie Akcesyjnym właściwie wszystkie pozostałe studia mogły by ć kwestionowane, a pielęgniarki i położne będą musiały legitymować się zaświadczeniem wydanym przez orpip o wykonywaniu zawodu przez okres co najmniej 3 lata w ostatnich 5 latach przed wydaniem zaświadczenia.
